Një krizë që zgjat pak minuta mund të ndryshojë tërësisht mënyrën si një pacient dhe familja e tij e përjetojnë sigurinë e përditshme. Epilepsia nuk është vetëm një diagnozë neurologjike. Ajo prek punën, drejtimin e automjetit, gjumin, ankthin dhe vendimet e familjes për kujdesin afatgjatë. Pikërisht për këtë arsye, vlerësimi i saktë dhe trajtimi i duhur nuk duhen shtyrë.

Çfarë është epilepsia

Epilepsia është një çrregullim neurologjik që karakterizohet nga kriza të përsëritura, të shkaktuara nga aktivitet jo normal elektrik në tru. Jo çdo krizë do të thotë domosdoshmërisht epilepsi. Ka raste kur një krizë ndodh vetëm një herë, si pasojë e temperaturës së lartë, çrregullimeve metabolike, traumës në kokë ose përdorimit të disa substancave. Diagnoza e epilepsisë kërkon vlerësim klinik të kujdesshëm dhe, shpesh, ekzaminime të specializuara.

Kjo është e rëndësishme sepse trajtimi ndryshon sipas llojit të krizës, moshës së pacientit, shkakut të mundshëm dhe sëmundjeve të tjera shoqëruese. Një pacient mund të ketë kontroll shumë të mirë me barna, ndërsa një tjetër mund të ketë nevojë për hetime më të thelluara, madje edhe për qasje kirurgjikale. Nuk ka një zgjidhje të vetme për të gjithë.

Shenjat e epilepsisë që nuk duhen neglizhuar

Kur njerëzit mendojnë për epilepsinë, zakonisht imagjinojnë kriza me humbje ndjenje dhe lëvizje të forta të trupit. Këto ekzistojnë, por pamja klinike mund të jetë shumë më e gjerë. Disa kriza zgjasin vetëm pak sekonda dhe duken si humbje përqendrimi, shikim i fiksuar, lëvizje të vogla të buzëve ose duarve, konfuzion i papritur apo sjellje e pazakontë.

Tek disa pacientë, para krizës mund të shfaqet një ndjesi paralajmëruese, si frikë e papritur, ndjenjë e çuditshme në stomak, erëra ose shije që nuk janë reale, mpirje në një pjesë të trupit ose turbullim i vetëdijes. Këto episode nganjëherë neglizhohen për muaj të tërë, sepse nuk duken si kriza në kuptimin klasik.

Një tjetër pikë e rëndësishme është se jo çdo humbje ndjenje është epilepsi. Të fikëtit, çrregullimet e ritmit të zemrës, sulmet e panikut dhe disa çrregullime të gjumit mund të ngatërrohen me kriza epileptike. Kjo është arsyeja pse historia e saktë e episodit, përshkrimi nga familjarët dhe ekzaminimet neurologjike kanë peshë vendimtare.

Pse shfaqet epilepsia

Shkaqet e epilepsisë mund të jenë të ndryshme. Në disa raste identifikohet qartë një problem strukturor ose funksional në tru, ndërsa në raste të tjera shkaku mbetet i paqartë edhe pas ekzaminimeve.

Epilepsia mund të lidhet me trauma në kokë, tumore cerebrale, goditje në tru, infeksione të sistemit nervor qendror, çrregullime gjenetike, dëmtime gjatë lindjes ose ndryshime në zhvillimin e trurit. Tek të moshuarit, goditja në tru është ndër shkaqet më të zakonshme. Tek fëmijët, situata mund të jetë më komplekse dhe kërkon vlerësim nga neurologë pediatrikë.

Ka edhe pacientë te të cilët MRI e trurit del normale dhe megjithatë krizat vazhdojnë. Kjo nuk e përjashton diagnozën. Do të thotë vetëm se epilepsia duhet kuptuar më thellë, me kombinim të historisë klinike, EEG-së dhe vlerësimit specialistik.

Si vendoset diagnoza

Diagnoza e saktë është hapi më i rëndësishëm, sepse një trajtim i gabuar mund të mos ndalë krizat dhe mund të shtojë efekte anësore të panevojshme. Procesi zakonisht fillon me konsultën neurologjike, ku mjeku pyet për mënyrën si ka ndodhur episodi, sa ka zgjatur, çfarë ka ndodhur para dhe pas tij, nëse ka pasur humbje ndjenje, lëvizje të pavullnetshme, kafshim të gjuhës ose përgjumje pas krizës.

EEG-ja përdoret shpesh për të vlerësuar aktivitetin elektrik të trurit. Ajo mund të japë të dhëna të vlefshme, por nuk e konfirmon ose përjashton gjithmonë epilepsinë e vetme. Disa pacientë me epilepsi mund të kenë EEG fillestare normale. Në këto raste mund të nevojiten EEG të përsëritura, monitorim më i gjatë ose video-EEG.

MRI e trurit është një tjetër ekzaminim kyç, veçanërisht kur dyshohet për një shkak strukturor. Analizat laboratorike mund të ndihmojnë për të përjashtuar çrregullime të tjera që imitojnë krizat ose që i përkeqësojnë ato. Kur rasti është më kompleks, vlerësimi në qendra të specializuara të neurologjisë dhe neurokirurgjisë bëhet veçanërisht i rëndësishëm.

Llojet e krizave dhe pse kanë rëndësi

Jo të gjitha krizat trajtohen njësoj. Krizat fokale fillojnë në një zonë të caktuar të trurit dhe mund të shkaktojnë simptoma të lokalizuara, si lëvizje në njërën anë të trupit, ndryshime shqisore ose konfuzion. Krizat e gjeneralizuara përfshijnë të dy hemisferat e trurit që në fillim dhe shpesh lidhen me humbje ndjenje.

Ky dallim nuk është teknik vetëm për mjekun. Ai ndikon drejtpërdrejt në zgjedhjen e barit, në nevojën për ekzaminime shtesë dhe në parashikimin e ecurisë së sëmundjes. Një pacient me kriza fokale të lidhura me një lezion të qartë në tru mund të jetë kandidat për trajtim shumë të synuar. Një tjetër me formë të përgjithshme të epilepsisë mund të menaxhohet mirë me terapi medikamentoze afatgjatë.

Trajtimi i epilepsisë

Trajtimi zakonisht fillon me barna antiepileptike. Zgjedhja e tyre varet nga lloji i krizës, mosha, gjinia, planifikimi i shtatzënisë, sëmundjet shoqëruese dhe profilet e efekteve anësore. Kjo do të thotë se ilaçi i duhur për një pacient mund të mos jetë zgjedhja e mirë për një tjetër.

Në shumë raste, krizat kontrollohen mirë me ilaçin e parë ose të dytë. Megjithatë, ka pacientë që vazhdojnë të kenë kriza edhe pas përdorimit të rregullt të disa barnave. Kjo quhet epilepsi rezistente ndaj trajtimit dhe kërkon qasje më të specializuar. Në këto raste mund të konsiderohen ndërhyrje të tjera, si kirurgjia e epilepsisë, stimulimi vagal ose metoda të avancuara të monitorimit për të gjetur burimin e saktë të krizave.

Këtu hyn në lojë rëndësia e zgjedhjes së qendrës së duhur mjekësore. Pacienti ka nevojë jo vetëm për një neurolog të mirë, por për ekip multidisiplinar, imazheri cilësore, neurofiziologji të avancuar dhe, kur është e nevojshme, vlerësim neurokirurgjikal. Për raste të tilla, koordinimi i kujdesshëm i trajtimit në spitale premium mund të bëjë diferencë reale në siguri dhe rezultat.

Jeta e përditshme me epilepsi

Epilepsia nuk menaxhohet vetëm me recetë. Gjumi i pamjaftueshëm, stresi i lartë, harresa e barnave dhe ndonjëherë konsumimi i alkoolit mund të rrisin rrezikun e krizave. Kjo nuk do të thotë se pacienti duhet të jetojë me frikë të vazhdueshme, por do të thotë se rutina dhe kujdesi kanë shumë peshë.

Një pjesë e pacientëve përballen edhe me barrë emocionale. Ankthi për krizën e radhës, shqetësimi për punën, kufizimet në drejtimin e automjetit dhe frika nga paragjykimi social janë të zakonshme. Kujdesi i mirë nuk duhet të fokusohet vetëm te ndalja e krizave, por edhe te rikthimi i ndjenjës së kontrollit në jetën e pacientit.

Familjarët gjithashtu duhet të dinë si të reagojnë gjatë një krize. Mbrojtja e pacientit nga lëndimet, vendosja në anë pas krizës kur është e mundur, shmangia e futjes së objekteve në gojë dhe kërkimi i ndihmës urgjente kur kriza zgjat më shumë se zakonisht janë hapa praktikë që mund të shmangin komplikime serioze.

Kur duhet kërkuar vlerësim specialistik më i avancuar

Ka disa situata kur pacienti nuk duhet të mjaftohet vetëm me trajtim bazë. Nëse krizat vazhdojnë pavarësisht mjekimit, nëse diagnoza nuk është e qartë, nëse ekziston dyshim për lezion në tru, ose nëse pacienti ka efekte anësore që e bëjnë të vështirë jetën e përditshme, nevojitet rivlerësim i plotë.

Po aq e rëndësishme është kjo tek fëmijët, tek gratë që planifikojnë shtatzëni dhe tek pacientët që kanë pasur ndryshim të papritur në modelin e krizave. Këto raste kërkojnë ekspertizë më të thellë dhe vendime të personalizuara. Pikërisht këtu një koordinim i saktë i konsultave, ekzaminimeve dhe qendrës së trajtimit kursen kohë dhe shmang vendime të nxituara.

Për pacientët që po shqyrtojnë trajtim jashtë vendit, procesi duhet të jetë i qartë nga fillimi. Duhet analizë e dokumentacionit, përzgjedhje e specialistit të duhur, transparencë në kosto dhe ndjekje pas trajtimit. Një Mjek e ndërton këtë proces me përgjegjësi të plotë, në mënyrë që pacienti të mos mbetet vetëm përballë një diagnoze që kërkon vendime serioze.

Epilepsia nuk duhet parë si një etiketë që mbyll mundësitë. Me diagnozë të saktë, trajtim të individualizuar dhe mbështetje të vazhdueshme, shumë pacientë arrijnë kontroll të mirë të krizave dhe një jetë më të qetë. Hapi i parë është të mos pranoni paqartësinë si përgjigje kur bëhet fjalë për shëndetin e trurit.

Për më shumë informata në lidhje me kontrollet, ekzaminimet, trajtimin, shpenzimet dhe çdo gjë tjetër rreth shërbimeve tona në kuadër të partnerëve tanë, ju lutem na kontaktoni:

E-mail: info@njemjek.com
Kosovë: +383 48 333 752
Turqi: +90 541 557 37 36

“Besimi juaj është përgjegjësi për ne.”